Wpływ jednostek OSP na zachowanie tradycji. Prelegent: polski historyk, ekspert Centralnego Muzeum Pożarnictwa, dr Paweł Karol Gąsiorczyk. Autor dokonuje szerokiego rysu historycznego, obejmującego ponad sześć wieków. Opowieść zaczyna się od narodzin pierwszych inicjatyw przeciwpożarowych w XIV–XV wieku i ukazuje ewolucję pożarnictwa w Polsce aż po czasy współczesne. Prelegent poświęca uwagę unikalnym tradycjom ruchu strażackiego, roli Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) w zachowaniu dziedzictwa kulturowego oraz temu, jak wielowiekowa historia przekształciła się w nowoczesny system bezpieczeństwa pożarowego. Oprócz samego wystąpienia, w materiale wideo zaprezentowano fotografie ekspozycji Centralnego Muzeum Pożarnictwa, które w obrazowy sposób ilustrują bogatą historię oraz ewolucję sprzętu ratowniczego.

W czasie, gdy Rosja prowadzi przeciwko Polsce wojnę kognitywną oraz szeroko zakrojone działania informacyjno-psychologiczne, na które przeznacza wielomiliardowe środki, drastyczne ograniczenie finansowania najbardziej rozpoznawalnych, aktywnych i opiniotwórczych polskich mediów na Wschodzie coraz częściej interpretowane jest jako zjawisko mogące osłabiać bezpieczeństwo polskiej przestrzeni informacyjnej. Redakcje działające na Białorusi, Litwie i Ukrainie alarmują, że stoją dziś na granicy przetrwania. Ograniczenie wsparcia może doprowadzić do likwidacji części z nich, mimo że od lat pełnią nie tylko funkcję informacyjną, ale stanowią również istotny element polskiej obecności medialnej w regionie szczególnie narażonym na rosyjską propagandę oraz działania hybrydowe i dezinformacyjne.Włodzimierz Iszczuk

Redaktor naczelny portalu Jagiellonia.org i czasopisma „Głos Polonii”

Najbardziej dramatycznie sytuację związaną z ograniczeniem wsparcia dla polskich mediów na Wschodzie ocenił praprawnuk narodowego wieszcza Adama Mickiewicza. Komentując redukcję finansowania polskich redakcji działających na Wschodzie, stwierdził krótko: „dla nas to wyrok śmierci”.

DOTKLIWE OGRANICZENIA DLA POLSKICH MEDIÓW NA UKRAINIE

Szczególne emocje budzi sytuacja polskich mediów na Ukrainie. W państwie od ponad czterech lat funkcjonującym w warunkach pełnoskalowej wojny i codziennego rosyjskiego terroru informacyjnego ograniczenie wsparcia dla polskich redakcji odbierane jest jako decyzja wyjątkowo bolesna i trudna do zrozumienia.

„Kurier Galicyjski” otrzymał jedynie 60 tys. zł z wnioskowanych 440 tys. zł, co znacząco ogranicza jego możliwości dalszej działalności.

Jak informuje Rzeczpospolita, problem wynika z rozstrzygnięcia konkursu „Senat – Polonia 2026”. Na wszystkie polskie media za granicą przeznaczono 8,8 mln zł, podczas gdy w poprzednich latach było to około 11–12 mln zł. W praktyce oznacza to poważne cięcia dla wielu redakcji działających w trudnych warunkach politycznych i informacyjnych.

Senator Bogdan Borusewicz tłumaczy, że ograniczenia wynikają z dużej liczby wniosków oraz niewystarczającego budżetu. Trudno jednak nie postawić pytania, dlaczego to właśnie najbardziej rozpoznawalne, aktywne i skuteczne redakcje — od lat konsekwentnie stojące w obronie polskiej racji stanu, interesu narodowego oraz żywotnych interesów Polaków ze Wschodu — ucierpiały w największym stopniu w wyniku rozstrzygnięcia konkursu.

KLUCZOWE PYTANIE O KRYTERIA WYBORU

Bliższa analiza sytuacji mediów objętych ograniczeniami sugeruje, że oficjalne wyjaśnienia mogą nie w pełni oddawać jej charakter. Pojawiają się interpretacje, według których może to prowadzić do osłabienia polskiej przestrzeni informacyjnej poprzez marginalizację właśnie tych redakcji, które w sposób najbardziej konsekwentny i skuteczny przeciwdziałają rosyjskiej wojnie informacyjnej i psychologicznej wymierzonej w Polskę i Polaków ze Wschodu.

Coraz częściej podkreśla się, że nie jest to wyłącznie kwestia budżetowa, lecz również problem o charakterze strategicznym. W warunkach trwającej rosyjskiej wojny informacyjnej ograniczanie działalności polskich mediów na Wschodzie oznacza osłabienie zdolności do przeciwdziałania dezinformacji oraz zmniejszenie obecności polskiego głosu tam, gdzie od lat toczy się walka o wpływy i narrację.

POLSKIE MEDIA NA WSCHODZIE POD PRESJĄ

Trudna sytuacja dotyczy również Białorusi i Litwy. Media Związku Polaków na Białorusi, w tym „Magazyn Polski” oraz portal ZPB, mają otrzymać niemal czterokrotnie mniej środków niż rok wcześniej. – „Magazyn Polski” jest miesięcznikiem z 30-letnią historią, a jego przyszłość stoi dziś pod dużym znakiem zapytania – powiedział Marek Zaniewski, wiceszef ZPB. Podkreśla się, że są to jedne z nielicznych polskich redakcji mających realny dostęp do informacji z Białorusi mimo represji reżimu Aleksandra Łukaszenki. Równocześnie Wilnoteka poinformowała o redukcji budżetu o 70 proc., co w praktyce może oznaczać zakończenie działalności w dotychczasowej formie, w tym ograniczenie transmisji wydarzeń religijnych i kulturalnych ważnych dla polskiej społeczności na Litwie.

Z tej perspektywy uderzenie w tego rodzaju redakcje bywa postrzegane jako szczególnie dotkliwe — jako symboliczne podważenie wysiłku tych, którzy realnie angażują się w obronę informacyjnego bezpieczeństwa Polski oraz całego regionu Europy Środkowo-Wschodniej.

Co zadecydowało o takiej decyzji Senatu – błędy organizacyjne czy inne czynniki – pozostaje pytaniem otwartym.

Włodzimierz Iszczuk

Niniejszy artykuł ma charakter analityczny i odnosi się do procesów istotnych z punktu widzenia bezpieczeństwa informacyjnego.

Lietuva priklauso regionui, kuriame nuo civilizacijos pradžios iki XX a. vidurio dominavo medinė architektūra. Bajorijos sodybos nebuvo išimtis. Iki XVIII a. pabaigos medines sodybas statė visų sluoksnių bajorai. Paskaitoje pranešėja dr. Dalė Puodžiukienė aptaria medinės statybos dominavimo ir nykimo dvarų sodybose pagrindines priežastis, medinės architektūros raidą tradicijų ir naujovių kontekste. Deja, dvarų medinio architektūros paveldo būklė tokia bloga, kad teks kalbėti apie prarastąją bajorijos materialinės kultūros paveldo dalį. Paskaita paremta istoriniais šaltiniais ir iliustruojama vaizdiniais pastatų, kurių dauguma jau nebeegzistuoja. ----- Zapraszamy na cykliczną Środę Literacką „Drewniane Dwory – Przestrzeń Tradycyjnej Kultury Szlacheckiej”. Litwa należy do regionu, w którym architektura drewniana dominowała od początków cywilizacji do połowy XX wieku. Majątki szlacheckie nie były wyjątkiem. Do końca XVIII wieku drewniane dwory budowane były przez szlachtę wszystkich stanów. W wykładzie prelegentka, dr Dalė Puodžiukienė, omówi główne przyczyny dominacji i upadku budownictwa drewnianego w majątkach dworskich oraz rozwój architektury drewnianej w kontekście tradycji i innowacji. Niestety, stan drewnianego dziedzictwa architektonicznego dworów jest tak zły, że będziemy musieli mówić o utraconej części materialnego dziedzictwa kulturowego szlachty. Wykład oparty jest na źródłach historycznych i ilustrowany wizerunkami budynków, z których większość już nie istnieje.

W dzisiejszym “Przeglądzie”, Rajmund Klonowski i Jerry Meijer omawiają poniższe tematy: Aleksander Radczenko trzecim kontrolorem Sejmowym Morderstwo Mantasa Sadauskasa w rejonie poniewieskim Śmierć posła RP Łukasza Litewki Węgry: Magyar młodszym Orbánem? Rosja: Tuapse płonie na czarno a wątek irańskim

Lietuvoje startuoja socialinė informacinė kampanija „Rinkis gyvenimą“, kuria siekiama didinti gyventojų informuotumą apie sveiką gyvenseną, ligų prevenciją ir emocinę sveikatą. Didžiausias dėmesys bus skiriamas regionų gyventojams.

Projektas orientuotas į vyresnio amžiaus žmones, sergančius lėtinėmis ligomis, asmenis su negalia bei socialinę riziką patiriančias grupes. Būtent šios auditorijos dažniau susiduria su informacijos trūkumu ir ribotu sveikatos paslaugų prieinamumu.

Kampanijos metu bus kuriamos socialinės reklamos ir informaciniai siužetai, kurie bus transliuojami regioninėse ir kabelinėse televizijose bei regioninėse radijo stotyse. Planuojama, kad informacija pasieks ne mažiau kaip 460 tūkst. gyventojų visoje Lietuvoje ir ženkliai prisidės prie nacionalinio rodiklo – 1,5 mln. gyventojų pasiekiamumo – įgyvendinimo.

Iniciatyva gimė reaguojant į išliekančias sveikatos problemas – didelį lėtinių ligų paplitimą ir nepakankamą prevencijos priemonių žinomumą. Tikimasi, kad kampanija paskatins žmones aktyviau rūpintis savo sveikata, dažniau tikrintis ir keisti kasdienius įpročius.

Projektas finansuojamas Lietuvos Respublikos valstybės biudžeto lėšomis, siekiant stiprinti visuomenės sveikatą ir mažinti informacijos atotrūkį tarp miestų ir regionų.

Sukurta informacinė medžiaga bus naudojama ir po projekto pabaigos, siekiant užtikrinti ilgalaikį poveikį visuomenės sveikatai.

W dzisiejszym “Przeglądzie”, Rajmund Klonowsk i Jerry Meijer omawiaja tematy poniżej:

• Skvernelis oskarżony o korupcję?
• Protest pod Sejmem ws. LRT. O co chodziło?
• Wojna w Iranie i jej możliwe konsekwencje geopolityczne

Гэтая праграма — пра беларускую культуру ў Вільні, такой, якой яна жыве сёння: жывой, шчырай і напоўненай галасамі людзей, што нясуць яе далей. У выпуску гучыць музыка ў выкананні калектыву «Світанак» — праз песні раскрываецца памяць, традыцыя і тое, як культура працягвае жыць у дыяспары. Гэта не сцэнічны канцэрт, а хутчэй цёплая сустрэча, дзе важная кожная інтанацыя, кожны голас. Перадача паказвае беларускую культуру не як нешта з мінулага, а як частку сучаснага жыцця ў Вільні — праз людзей, якія яе захоўваюць і перадаюць далей. Гэта гісторыя пра супольнасць, пра карані і пра тое, як нават далёка ад дому можна заставацца злучанымі з сабой і сваёй культурай.

W dzisiejszym “Przeglądzie”, Jerry Meijer i Rajmund Klonowski omawiają poniższe tematy:

• Zmiana czasu na letni
• Dron i latający samolot wojskowy niepokoi Wilnian. Czy słusznie?
• Ukraińskie ataki paraliżują prawie połowy eksportu rosyjskiej ropy.
• Rosja bombarduje zabytkowy Lwów i urządza “ludzkie safari” w Chersoniu

Francja: nie żyje były premier Lionel Jospin. Kim on był i dlaczego to tak ważne dla Francji?

Jūsų dėmesiui - eilinis Literatūrinis trečiadienis: Dvaro virtuvės architektūros ir įrangos ypatumai XIX a. pirmoje pusėje. Šį kartą mūsų pranešėju būvo Marius Daraškevičius -  architektūros paveldo ekspertas, architektas, humanitarinių mokslų daktaras, Vilniaus dailės akademijos Panemunės pilies direktorius.

Zapraszamy na Środę Literacką „Potomkowie Adama Mickiewicza”. Adam Mickiewicz ożenił się już po wydaniu swojego największego dzieła – „Pana Tadeusza”. Jego żoną została córka znanej kompozytorki i pianistki Marii Szymanowskiej - Celina. Małżeństwo zawarte 22 lipca 1834 r. doczekało się sześciorga dzieci. Po Marii - najstarszej córce - na świat przyszli kolejno: Władysław, Helena, Aleksander, Jan i Józef. Szczęśliwie osiągnęli oni wiek dorosły, ale nie wszyscy założyli rodziny. Obecnie żyjący w różnych krajach potomkowie Adama Mickiewicza są prawnukami najstarszej córki – Marii Goreckiej. Jednego z potomków będziemy gościć podczas naszej Środy Literackiej: wykład wygłosi Roman Alexis Christian Gorecki-Mickiewicz – mieszkający na Litwie praprawnuk Adama Mickiewicza.

Dzisiejszy “Przegląd” poświęcony jest Iranowi. Rajmund Klonowski oraz Jerry Meijer rozważają:

• Śmierć ajatollaha Chamenei’a
• Genezę konfliktu: czy USA i Izrael naprawdę atakowali niesprowokowani?
• Czy sojusznicy Iranu są solidni?
• Czy ruchy Iranu (atak na sąsiednie państwa oraz zamknięcie cieśninę Ormuz) są ruchami desperackimi czy dobrze przemyślanymi
• Czy Iran czeka scenariusz wenezuelski?

W dzisiejszym “Przeglądzie”, Rajmund Klonowski i Jerry Meijer omawiają następujące tematy: 1) Iran: mniej wystrzelonych rakiet i dronów Ataki na Azerbejdżan - czy nie będzie to gwóźdź do trumny reżimu? Czy Ukraina pomoże bronić nieba? Czy Litwa udostępni swoją infrastrukturę? 2) Ukraina: w co grają premier Słowacji Robert Fico oraz premier Węgier Viktor Orbán? 3) Kaziuki w Wilnie 4) Litewski Najwyższy Sąd Administracyjny (LVAT) nie uwzględnił wniosku Ministerstwa Oświaty, Nauki i Sportu o odroczenie wcześniejszej decyzji dotyczącej zwiększenia liczby lekcji języka litewskiego dla uczniów szkół mniejszości narodowych.

Dzisiejszy “Przegląd” jest wydaniem specjalnym dotyczącym Wenezueli. Jerry Meijer i Rajmund Klonowski omawiają operację pn. “Absolutna Determinacja” Delta Force, podczas której dyktator Nicolás Maduro wraz żoną Cilią Flores zostali doprowadzeni przed trybunałem w Nowym Jorku. Jaka jest geneza tej operacji? Czy można było zrobić inaczej? W wyniku czego Trump mógł zdecydować się na taki krok? Jakie konsekwencje na miejscu oraz geopolitycznie?

Jūsų dėmesiui eilinis Literatūrinis trečiadienis. Šiandieninės paskaitos tema: Dailininkas Antanas Zaleskis - Adomo Mickevičiaus kūrinių iliustratorius. Paskaitą skaito istorikė, publicistė, vertėja, dr. Vida Girininkienė.

Nie tylko w lasach Królestwa Polskiego rozgrywał się dramat Powstania Styczniowego. W maju 1863 roku Ukraina – Wołyń, Kijowszczyzna i okolice Żytomierza – stały się jedną z najważniejszych aren zbrojnego zrywu przeciw imperium rosyjskiemu. To tu, na ziemiach Zabuża, wybuchło powstanie, które przez kilka tygodni skutecznie wiązało ogromne siły carskie, dając Europie dowód, że naród pozbawiony państwa wciąż potrafi sięgać po broń.

„Od Karpat krzyk weselny
Zabrzmi aż do Dźwiny…
Żyj Różycki, żyj nasz dzielny,
Synu Ukrainy!”

Tak śpiewała zbrojna młodzież żytomierska, ruszając w nierówny bój w maju 1863 roku. Te słowa nie były poetycką metaforą – były wyznaniem lojalności i nadziei. Edmund Różycki, generał Powstania Styczniowego, stał się dla Wołynia i Ukrainy symbolem walki o wolność, wodzem, którego imię wymawiano z czcią zarówno po polsku, jak i po ukraińsku.

RÓŻYCKI – WÓDZ, KTÓREGO WOŁYŃ WYBRAŁ SAM

Zanim jeszcze ogień powstania zapłonął w Królestwie Polskim, na całym Zabużu instynktownie wskazywano na jednego człowieka. Edmund Różycki był naturalnym kandydatem na przywódcę ruchu zbrojnego na Ukrainie. Nie narzucony z Warszawy, nie mianowany zza biurka – wyrósł z lokalnej tradycji, pamięci i zaufania.

Związany z Kijowem i Żytomierzem, uczestnik konspiracji, członek tzw. Wydziału Rusi, utrzymywał kontakty zarówno z młodzieżą akademicką, jak i z ziemiaństwem Wołynia. To w Żytomierzu – w skromnym mieszkaniu poza teatrem – przez zimę 1862/1863 toczyło się ciche centrum dowodzenia. Tam zapadały decyzje, tam ścierały się nastroje radykalne z ostrożnością starszych, tam badano grunt przed nieuchronnym wybuchem.

Różycki nie był politykiem gabinetowym. Unikał administracyjnych sporów, lecz gdy trzeba było – potrafił jednym zdaniem przywrócić dyscyplinę. Rozumiał jedno: chwila wahania może zabić powstanie szybciej niż rosyjski bagnet.

DECYZJA ZAPADŁA: 8 MAJA 1863

W grudniu 1862 roku Różycki udał się potajemnie do Warszawy. Wrócił z przekonaniem, że wybuch jest nieunikniony. Przewidywano brankę, masowe represje – i to, że Rosja sama pchnie tysiące ludzi do walki.

Sześć tygodni później przewidywania się spełniły.

Na Ukrainie postanowiono czekać do wiosny. Plan był jasny: skoordynować powstanie wołyńskie z wkroczeniem oddziałów galicyjskich generała Józefa Wysockiego. Termin ustalono podczas narady za kordonem austriackim – 8 maja 1863 roku.

Tego dnia Edmund Różycki był już w lasach cudnowskich, kilka mil od Żytomierza. Gotowy.

„BAT’KO” – OJCIEC ŻOŁNIERZY

W przeddzień wybuchu, 7 maja, w uroczysku zwanym Pustocha zaczęły zbierać się małe konne grupy. Z nich narodził się pułk jazdy wołyńskiej – formacja nieliczna, ale zdyscyplinowana, zahartowana moralnie i bezgranicznie oddana dowódcy.

W obozie nazywano go Bat’ko – ojciec.
Nie z przymusu. Z miłości.

W jego szeregach brzmiała zarówno polszczyzna, jak i mowa rusińska. Śpiewano pieśni ukraińskie. Byli tam ziemianie, szlachecka młodzież, chłopi, kozacy dworscy. Powstanie na Wołyniu miało charakter autentycznie wspólnotowy – ponad stanami i językami.

Karność nie rodziła się ze strachu. Różycki mówił wprost:

„Nie strachem ludzi, lecz bojaźnią Bożą.
Nie grozą, lecz dobrowolną ofiarą.”

ŻYTOMIERZ I WOŁYŃ: NAJWIĘKSZE BITWY POWSTANIA NA UKRAINIE

W ciągu trzech tygodni jazda wołyńska stoczyła serię starć, manewrując pomiędzy Żytomierzem, Słuczą, Połonnem i Miropolem. Najcięższe walki rozegrały się właśnie w rejonie Żytomierza, gdzie carskie wojska próbowały osaczyć oddział Różyckiego.

Pod Miropolem jazda wołyńska przeszła chrzest krwi. Rosyjscy strzelcy finlandzcy i kozacy uderzyli z całą siłą. Różycki, pod gradem kul, spokojnie obserwował pole walki, rzucając ironicznie:

„Finlandzcy strzelcy dobrze strzelają…”

Chwilę później cztery szwadrony ruszyły do szarży, rozbijając kozacką kawalerię. Było to jedno z najbardziej efektownych zwycięstw powstania na Ukrainie.

SAMOTNI, ALE NIEPOKONANI

Gdy kolejne oddziały powstańcze na Kijowszczyźnie i Podolu ulegały zagładzie, jazda wołyńska pozostała ostatnią zwartą siłą na całym południowym obszarze powstania. Wysocki nie nadchodził. Car skoncentrował przeciw Różyckiemu nawet 15 tysięcy żołnierzy.

A jednak generał wyprowadził swój oddział z osaczenia – manewrem, szybkością i zimną krwią. Przez Wołyń, Podole, wśród bagnetów i armat, jego ludzie nie zostali ani razu rozbici w polu.

DZIEDZICTWO WOŁYNIA

Powstanie styczniowe na Ukrainie nie było epizodem. Było dowodem, że idea wolności przekracza granice etniczne i administracyjne imperium. Wołyń, Żytomierz, Kijowszczyzna – to nie peryferia powstania, lecz jego istotna część.

A Edmund Różycki pozostaje jedną z tych postaci, które łączą polską i ukraińską pamięć historyczną. Wodzowie tacy jak on pokazują, że historia tej ziemi to historia wspólnej walki z rosyjskim imperializmem.

Pamięć-Historyczna.net, Jagiellonia,org
Opracowanie na podstawie wspomnień Mariana Dubieckiego – polskiego historyka i pamiętnikarza, sekretarza Rusi w Rządzie Narodowym powstania styczniowego – opublikowanych w pracy „Edmund Różycki. Szkic biograficzny” (Kraków, 1895).